“Tanrı’ya şükredelim, bize Lehistan için dua edebileceğimiz ve Lehistan’la ilgili Lehçe konuşabileceğimiz bu küçük toprak parçasını verdiği için- ve bize vatanı döndürmesi ve bizi vatana geri döndürmesi için iyi şeyler yapalım ve dua edelim.”

 

                                                                                               Michał Czaykowski (Mehmed Sadık Paşa)

 

Osmanlı- Lehistan ilişkileri sanıldığının aksine birbirinden uzak değildir. Yaklaşık 600 yıldan fazla olan bu ilişkiler, kimi zaman savaşlarla, kimi zaman dostluklarla doludur. Bu dostluk örneklerinden birisi ise Polonezköydür.

Osmanlı- Lehistan arasındaki diplomatik ilişkilerin başlangıç tarihi 1414 olarak bilinir. 18. Yüzyıl’ın Lehistan’ına baktığımızda bölünme yüzyılı diyebiliriz. Lehistan sırasıyla 1772, 1793 ve 1795 yılları arasında komşuları olan Rusya, Avusturya, Prusya tarafından bölünmüştür. Üçüncü bölünme sonrasında birçok Leh ülkelerini terk etmek zorunda kaldı. Birçok Avrupa ülkesinin yanında göç edilen dost bir ülke daha vardı; Osmanlı Devleti.

Savaşlar kadar dostluğa da sahip olan bu iki devlet, Karlofça Anlaşmasıyla pekişen dostluklarına güvenerek bir grup Leh, Osmanlıya sığındı. Osmanlı Devleti, Doğu Avrupa’yı her daim takip etmiştir ve Lehistan’ı da bu bölgenin güvenliği açısından oldukça önemli bir yere koymuştur.

Osmanlı Devleti, Deli Petro’nun Rusya’yı Batılaştırma politikasını benimsemesinden rahatsızdı. Rusya artık bir doğu devleti değil de batı devleti olmak istiyordu. Böylelikle hem Avrupa’da hakimiyeti sağlayacak hem de Panslavizm politikası ile Osmanlı’nın topraklarında hakimiyet sağlayacaktı. Tarih yine Lehistan’la Osmanlıyı dost yapmıştı. İki ülkenin de çıkarları Rusya ile çakışıyordu.

18. Yüzyıl Lehistan’ı parçalanmalarla, ayaklanmalarla, savaşlarla, özgürlük uğruna akıtılan kanlarla doludur. 1831 Kasım Ayaklanması bu olaylardan biridir. Bu ayaklanmadan sonra Lehistan’ın büyük ailelerinden biri olan Czartoryskiler, Adam Jerzy Czartoryski başkanlığında gruplaşmaya başlamışlardı. Direniş hem ülkenin içinde hem de dışındaydı.

 

Avrupa’nın hemen hemen her başkentinde, her şehrinde göçmen Polonyalılar ülkelerini yeniden bağımsızlığa kavuşturmak için çalışıyorlardı. Czartoryski’ye göre en iyi örgütlenme merkezi Osmanlı’nın başkenti İstanbuldu. Bu nedenle Adam Jerzy Czartoryski 1841’de İstanbul’a gelerek Şark Ajansı’nı kurdu. Bu ajansın amacı her ne kadar Lehistan’dan gelen göçmenlerin gayri resmi temsilciği olduğu kadar bu merkezde hem Lehistan’ın bağımsızlığı hem de Osmanlı himayesindeki Balkanları Panslavist politikadan koruyucu hamleler yapılacaktı. Kısaca Osmanlı ve Lehistan ortak düşmanları Rusya’ya karşı birleşmişlerdi.

Bu çalışmalar elbette ki Ruslar tarafından olumlu karşılanmamış, protesto edilmişti. 1847’de Władysław Zamoyski İstanbul’a geldi. Adam Jerzy Czartoryski ve ekibi kendi ülkelerinin bağımsızlığı için projelerinde Babıâli destek verirken, Rusya’nın baskısına rağmen Leh mültecileri kabul etmişti. Rusya, gelen Leh göçmenlerin kendi vatandaşı olduğu, bu nedenle iade edilmesi gerektiğini belirttiğinde ise Osmanlı mültecilerin din değiştirmesini tavsiye etmiş ve böylelikle gelen mültecilerin Osmanlı tebaasından sayılmasını sağlamıştı. Din değiştirmesiyle Osmanlı Tarihinde de bildiğimiz isimler vardı. Mehmet Sadık Paşa bu isimlerden biridir.

Adam Czartoryski, 1841 yılında Lazarist rahiplerinden Polonezköy’ün arazisini aldılar ve Leh köyünün temeli atıldı. Resmi olarak 3 Mart 1842 yılında yapılan bir anlaşma ile gerçekleşti. Köyün temelini ve kurucularını oluşturan grup Ruslardan satın alınmış 12 Leh esirdi.  Konsey karar verici mekanizma olacak, köyle yalnızca Lehler ve Katolik slavlar kabul edilecek, köye giriş yapılabilmesi için de şahitlik istenecekti. Köyün kurulması pek sancılıydı.

Lehistan’daki 1848 ve 1863 Ayaklanmaları sonrasındaki Leh göçmenler Polonezköy’e gelmeye devam ettiler. 1850’de koloni temsilcisi Władysław Kościelski, 1852’de ise Stanisław Droźdowski oldu. İlk yerleşimcilerden bazıları, Kaliszli Józef Kowal ve Ignacy Kowiński, Zamośćlu Kazimierz Probota, Ukraynalı Stefan Kalinowski, Antoni Wieruski, Karol Sobieszczański, Ignacy Kępka ve karısı Elżbieta, Jan Dochoda, Wincenty Ryży ve ailesiydi. Göçmenlerin hepsinde de bir gün vatanlarına dönme hayali vardı.

1884’de köyün arazisi ise Prens Adam Czartoryski’nin oğlu Władysław Czartoryski tarafından satın alındı. Władysław Czartoryski Fransız vatandaşı olduğu için Fransa, Polonezköy’ü himayesi altına aldı lakin 1884’de Władysław Czartoryski öldü. Bu süreçte ise Lehler yeniden bir kimlik karmaşası yaşamaya başladılar. Bu mesele cumhuriyetin ilk yıllarına kadar sürecekti.

Yeni oluşan köy, yeni kurallar demekti. 1850’li yıllarda toprağın işletimi konusunda kargaşa hakimdi. Prens Czartoryski her ne kadar demokratik yönetmek istesede, köylüler ile Lazaristler arasında bazı sorunlar meydana geliyordu. 1885’de Beykoz kazasına Polonez ismiyle bağlanılmak istendi. 21 Temmuz 1893’de ise alınan kararla köy olarak kabul edildi. Kayıtlarda 100-140 Katolik Hristiyan olduğu da yazar. Kayıtlarda 100-140 Katolik Hristiyan olduğu da yazar.

Polonezköy halkı vergi konularında da sıkıntı yaşamışlardır. 1899’da aşar vergisi hariç diğer tüm vergilerden muaf tutulmalarına rağmen konuyu araştıranlar böyle bir şeyin olmadığını belgelerde görmüşlerdir. 1904’te köy muhtarının dilekçesi üzerine, Şura-yı Devlet Polonezköy’ün 21 Temmuz 1893’te Beykoz’a bağlı köy haline geldiği ve her türlü tekalif-i emiriyyeden muaf tutulduğu için vergi talep edilmemesi isteğini uygun görmüştü. Ayrıca her türlü kanuna uydukları, Osmanlı ordusunda gönüllü savaştıkları ve benzeri hizmetleri dolayısıyla Polonezköy’ün tahrire tabi tutulup arazisinin ahalisine verilmesi talebi üzerine buranın Prens Czartoryski’nin tasarrufunda olması dolayısıyla yapılacak işlerin onun varislerinin iznine bağlı olduğu düşünülerek bu konuda yapılacak işlemler gerekli birimlere bildirilmiştir. Fakat anlaşılan o ki tekalif-i emiriyye vermek istemeyen ve bu vergiden kaçmak için köy muhtarı Ludwik Biskupski, Polonezköy ahalisini Fransız vatandaşlığına geçmeye teşvik etmiş ve bu yüzden hakkında işlem yapılmıştır.

 

CEVAP VER